De kaart van Klein Amswert.
 
 
Vorig jaar zomer, 2010, ontdekte ik bij het doorwerken van het "blauwe boek", de index van het EVC, toegang 323 ofwel de index van het archief van Eijsinga - Vegelin - Claerbergen in het Tresoar te Leeuwarden bij toeval een vermelding van een kaart. 2000.09
Nieuwsgierig vroeg ik de kaart op.
Bij de eerste blik zag ik al wat het was. Vanuit mijn onderzoek naar onze- en de ons omringende boerderijen was mij al vaak de vorm van het stuk land naast ons opgevallen. Het was net een hamer en zo noemde ik het ook.
En hier lag een kaart voor me met een tekening van precies die vorm:
 
 
Klik op de kaart voor een vergroting
Klein Amswert EVC-323-20.009
 
 
 
 
 
Locatie van de kaart
 
 
 
 
 
 
 
 
 
De kaart moet een achtste slag naar links gedraaid worden om ongeveer in de noord-zuid lijn te komen
van deze luchtfoto.  De vorm van "de hamer" is duidelijk herkenbaar.
 
Deze luchtfoto toont het meest noordelijke stuk van Oosterend en van bijna heel Hennaard.
Op de foto ziet u links onder onze boerderij "Groot Amswert" en iets boven het midden het huidige Sassinga. Het oude Sassinga lag iets links-boven de huidige plek. Tussen deze boerderijen lag Klein Amswert. (De hamer)
Rechts van Sassinga zie je lange kavels naar rechts lopen. Dat is het vroegere Lamkama dat al in de 16e eeuw werd opgekocht door Ruijrd van Roorda en Doutzen van Sassinga en aan Sassinga toegevoegd.
Rechts onder ziet u Monsma buren. Een groep boerderijen bestaande uit boven Sijbranda, rechts Monsma, onder Juckema en links Heringa. Recht boven dit groepje boerderijen ziet u Goijckema.
 
Alle foto's / plaatjes kun je vergroten door er op te klikken!
Luchtfoto 1949  Jaap Scheffer
 
Op Monsma en de helft van Sijbranda na bezat (kleinzoon) Ruijrd van Roorda bijna al deze landen die hij in 1638 vererft aan zijn kinderen met als erfgenaam van Sassinga zijn zoon Hans van Roorda 1638 boedelscheiding Ruijrdt van Roorda Deitsen van Heringa
In dit testament wordt op de voorlaatste bladzijde kleijn Anstwert genoemd waarin hij 10 pondematen bezit.
 
In 1679 overlijdt Hans kinderloos en hij vererft zijn goederen voor de helft aan zijn nicht Deijtzen van Roorda, dochter van zijn broer Bennert en de vrouw van de grietman Jarich van Grovestins en de andere helft aan zijn neef Bernhardt van Heringa van Grovestins, raad ordinaris van het hof van Friesland. 1673 testament Hans van Roorda
Sassinga wordt met de zwanenjacht toegewezen aan Deitzen van Roorda. Ook klein Amswert komt toe aan Deitzen maar met niet meer dan 10 pondmaten hierin!
 
 
 
 
Datering van de kaart.
 
 
Tekst op de achterkant van de kaart
 
Coopbrieven en attestatien van de
swanejacht en meer ande-
re stucken wegens mijn oom
Hans van Roorda mij aenbe-
erft 
 
 
 

 
 
 
 
 
Op de voorkant van de kaart staat het volgende
 
Cleijne maet ofte Caert van Een Sate Lant
tot Oosterent tegenwoordich bij Jan Folckerts
gebruijckt Is int geheel groot bevonden
Vijfentwintich Pondematen Acht Eijnsen Negen
Penningen Vijf Roeden Drie Voet, 25 - 8 - 9 - 5 - 3
Dus gemeeten ende gecalculeert
Samt in drie gelijcke delen
gedeelt Orkonde mijn hant
Buwe Taeckles
 

 
- De genoemde Jan Folckerts kocht de boerderij, (het was gebruikelijk dat de meijer de boerderij zelf bezat), in 1652
zoals uit de volgende koopacte blijkt 1652 Klein Amswert JanFolckerts
- In het koopcontract 1694 KleinAmswert Julius Jeltinga-Aggema staat dat Claes Freerx inmiddels de meijer is.
 
Daarmee is de kaart ontstaan ergens na het overlijden van Hans van Roorda in 1679 en voor 1694 wanneer Jan Folckerts blijkbaar is vertrokken of overleden.. Waarbij het valt aan te nemen dat het eerder richting 1679 zal gaan dan richting 1694.
 
 
 
 
De boerderij
 
   
Als je dit kaartje vergelijkt met de luchtfoto hierboven dan zie je dat je uit de lucht, in ieder geval in 1949, de aftekening
van de plek van deze boerderij nog goed kunt zien. Vooral de kenmerkende vorm van het water rond de boerderij is goed herkenbaar midden in de hamer
Deze foto moet je dan in gedachten wel een achtste slag naar rechts draaien.
De witte lijnen zijn water op deze kaart!

 
Zou het een getrouwe afbeelding zijn van de boederij die er stond?
Als je naar de gedetailleerdheid van de kaart kijkt zou je dat wel zeggen. Er is duidelijk aandacht aan besteed.
Het was een kleine sate hoewel uit het vervolg van dit verhaal valt op te maken dat de meijer Jan Folckerts ook 20 pm gebruikte
van de voormalige sate Gerlwe ten zuiden gelegen. Hij bewerkte dus in het geheel 50 pondematen en dat was in die tijden een middelgroot boeren bedrijf.
Ook ontbreekt op de kaart de hooiberg en plantagie (groentetuin)
(.1652...............hebben verkocht aan...)
Jan Folkerts zoon ende Eets Sijdse dochter echteluijden wonende tot
Hennaerdt, seeckere huisinge, hoijbergh, hovinge ende
plantagie cum annexis , toebehoorende d'weduwe
van wijlen Jr. Adolph van Aggema ende haere kinderen twee-
derdeparten der selver, ende Jr. Hans van Roorda de reste-
rende dardepart
 
Ik hou het er dus maar op dat de vorm, een langhuis, wel goed zal zijn maar dat uit de afmetingen niet veel valt
op te maken. De vakken en kleur zijn wel heel nadrukkelijk ingetekent dus is het best waarschijnlijk dat de boerderij er
inderdaad ongeveer zo uitzag. Waar was de melkkelder? Was er een melkvertrek opzij? Was er een hals?
De kaart geeft geen uitsluitsel hierover. Het is dus een leuk plaatje met wellicht juiste details maar meer dan dat zal het niet zijn.
 
 
 
Het eigendom
 
Uit de genoemde testamenten en koopacte blijkt dat de Roorda's helemaal niet de eigenaren waren van heel Klein Answert.
Uit de koopacte van 1634-Hen-46-258 Klein Amswert Aggema koopt 20 pm van hendrick taeckes blijkt dat:
Jr. Aleff van Agghema, ende juffrouw Catharina van Emingha echteluijden
tot Witmaersum zekere tuintich pondematen landts gelegen onder de clockslagh vanden dorpe Oos-
terendt inde Zaete bij Mijnck Sijtses aldaer gebruict , hebben gekocht
en uit de acte 1694-HofvFr-14-16821-276v-KleinAmswert-Julius Jeltinga-Aggema
blijkt dat Jonkheer Aleph Aggema's dochter Electra de 20 pondematen nalaat aan haar kinderen en
dat het verkocht wordt door haar achtergebleven man Aldolphus Sixtus Clant om de schuldeisers te voldoen.
 

Adolphus Sixtus Clant tot Witmarsum

als vader ende voorstander over zijn minderjarige

kinderen bij vrou Electa Catarina van Aggama

intijden sijn echtehuisvrouw, geprocreert, den hove

van Frieslandt bij request heeft geremonstreert ende te

kennen gegeven, dat hij suppliant invoorschreven qualiteit dagelijks

van sijnen wijlen huisvrouwes crediteuren om betalinge

van des selffs nagelatene schulden wierde gemolesteert:

En nadien hij suppliant geen gerede penningen voor de handt

handt hadde , waeruit hij voorschreven crediteuren soude

conen voldoen, dan nodigh vonde, omme tot reddinge

van saken publijcqelijcsk te vercopen een plaetske tot

oosterendt, groot ongeveer twintigh pondematen
 
In de periode van 1634 tot 1694, de periode waarbinnen de kaart moet zijn gemaakt, bezit eerst Hans van Roorda en later zijn nicht Deitzen van Roorda niet meer dan 10 pm in het totaal van 30 pm  van Klein Amswert en jonkheer Aleff van Aggema en later zijn dochter Electra de andere 20 pm.
 
 
Het losse stukje land
 
Op de kaart staat nog een los stukje land dat gek genoeg in Hennaard ligt.
Klein Amswert ligt ten westen van Sassinga en dit stukje land ten oosten.
De geschiedenis van dit perceel gaat behoorlijk ver terug.
De eerste keer dat we het tegenkomen in het nedergerecht is in 1542
 
nog uit te werken
het extra stukje land
de opdeling in drie stukken
de omliggende eigenaren
het gebruik van Gerlwe